کرسی نمایندگی مجلس برای ایرانیان مقیم خارج کشور

از ميان همه معاونان وزير خارجه ايران تنها سه معاون هستند كه دفاتر كارشان خارج از ساختمان محل دفتر وزير است. ضلع جنوبى باغ ملى ايران عمارتى است كه آلمان ها در روزگارى نه چندان دور براى وزارت نفت برپا كرده اند و اينك «محمد هادى» معاون كنسولى و پارلمانى دستگاه ديپلماسى ايران دفتر دارد. اين ساختمان محل مراجعه ايرانيان خارج از كشور يا خانواده هايشان است كه گرهى در كارشان پيش آمده. درواقع تنها بخشى از وزارت خارجه ايران كه با مراجعه عمومى مواجه است معاونت كنسولى است. مجموعه اى كه مدير ارشد آن يعنى «محمدهادى» به تازگى از سوى ايرانيان خارج از كشور به عنوان پاسخگوترين دولتمرد ايرانى انتخاب شده، با پيروزى محمد خاتمى در رياست جمهورى قرار بود متولى برقرارى آشتى ملى با ايرانيان خارج از كشور باشد.

اينك ۷ سال از آن روز مى گذرد كه سفير سابق ايران در «عربستان» براى انجام اين وعده انتخاباتى به تهران فراخوانده شد تا زمينه سفر ايرانيان خارج از كشور به وطن را فراهم كند. خاتمى گفته بود نگاه ها را بايد به ايرانى هاى خارج از وطن تغيير داد. اينك در آخرين ماه هاى استقرار دولت خاتمى اين وعده چقدر مهيا شده است؟ معاون كنسولى وزير خارجه ايران مى گويد اگر با استانداردهاى خارجى مقايسه كنيم نواقصى داريم اما نسبت به استانداردهاى ايران پيشرفت هاى بسيار خوبى داشته ايم. «محمد هادى» مسئول ارتباطات دفتر امام خمينى(ره) در نوفل لوشاتو بود. مترجم عربى و انگليسى امام در پاريس بعد از بازگشت به ايران همراه دكتر ابراهيم يزدى و مرحوم مفتح مقام مسئول كميته تبليغات خارجى شد. مدتى به روزنامه كيهان رفت و سپس به عضويت شوراى سه نفره سرپرستى صدا و سيما درآمد. پيش از آنكه سفير ايران در امارات و عربستان شود دو دوره نماينده مردم تهران در مجلس شد و اينك در روزگارى كه گرد پيرى بر وى نشسته با تلفن همراهش جواب سئوال ايرانى هايى را مى دهد كه مشكلى در كارشان پديد آمده. وسط مصاحبه گاه جواب تلفنش را مى دهد و پس از آن مى گويد ايشان مشكل شناسنامه داشتند خودش پناهنده بود براى فرزندش شناسنامه ايرانى درخواست داديم.بخش پايانى اين گفت و گو را مى خوانيد.

• اين در حقيقت به رسميت شناخته شدن است؟

نه اين را نمى گوييم به رسميت شناختن چون اصل گذرنامه ايرانى است.

• پروسه اى براى قانونى شدن اين وضع هم وجود دارد؟

ببينيد ما مشكلات ايرانى هايى را كه يك گذرنامه خارجى گرفتند حل كرديم. مهمترينش اين بود كه يك ايرانى كه بدون در نظر گرفتن قوانين كشور اقدام به دريافت گذرنامه خارجى كرده است، او اموالش در امان نيست كه اين را دولت تصويب كرد. در مجلس شوراى اسلامى هم در شور اول تصويب شد، مشكلى هم نيست، مجلس اين امر را تصويب مى كند و مخالفى هم ندارد. اما اينكه ما دنبال اين برويم كه تابعيت خارجى اين افراد را به رسميت بشناسيم در حال حاضر در چنين موقعيتى نيستيم.

• چرا؟

به دليل اينكه مشكلات فوق ا لعاده حقوقى پيش مى آورد. اگر ايرانى ها با گذرنامه خارجى شان به ايران بيايند، اينجا به عنوان يك تبعه خارجى مورد حمايت هاى قانونى كشور متبوع خود بوده و اين امر منجر به دخالت در امور داخلى ما مى شود. در اينجا اگر جرمى مرتكب شدند، مشكلات زيادى پديد خواهد آمد. بسيارى از كشورها مثل ما عمل مى كنند. برخى كشورها هستند كه تابعيت مضاعف را به رسميت نشناخته و در عين حال نظير ما عمل مى كنند. آنها تابعيت اصلى و فرعى دارند.ممكن است اين ايرانى كه از نظر ما ايرانى و تابعيت اصلى وى ايرانى است از طرف آنها خارجى محسوب شود.

• بالاخره اين نگرانى وجود دارد كه اين توافق واقعاً كم رنگ شود و اين روى ورود ايرانى ها اثر مى گذارد.

چه توافقى كم رنگ شود؟

• تجاهل به تابعيت دوگانه؟

خير. اولاً ما در اين چند سال از طريق انجام مصاحبه هاى مختلف ايرانى ها را به حقوقشان واقف كرده ايم و ثانياً در ايران نيز نسبت به برخورد يا نسبت به اين سياست كه بنده اعلام كرده ام «حفظ هويت ملى دينى و فرهنگى ايرانى ها» اجماع وجود دارد. يعنى مقام معظم رهبرى، رياست جمهورى ، قوه قضائيه، مجلس، مجمع تشخيص مصلحت نظام و در تشكل هاى مختلف سياسى اين اجماع وجود دارد. اين يك اجماع نانوشته اى است براى ايرانيان خارج از كشور كه به منزله يك قدرت، يك پتانسيل بسيار قوى به شمار مى آيند. در اثر همين سياست ها در حال حاضر گروه هاى سياسى كه عليه ما فعاليت مى كنند بسيار منزوى هستند، در واقع كار سياسى عليه ما نمى توانند بكنند چون در حال حاضر ما خود مدافع امور پناهندگان در خارج از كشور هستيم، ديگر كسى نمى تواند از ما جلوتر بيفتد. همين الان در بلژيك بحث پناهندگان هست، ما هيچ كارى با پناهندگان نداريم و آنها را آزاد مى دانيم.

دولت هلند يك وقتى بحث داشت كه پناهندگان را دسته جمعى و تعداد زيادى اخراج كند، ما مقاومت كرديم. بنده وقتى وزير خارجه هلند اينجا بود در مذاكرات سياسى به او گفتم كه ما با اخراج دسته جمعى ايرانى ها مخالفيم. ايرانى آزاد است هر وقت خواست خودش به كشورش مى آيد و هر وقت خواست از كشور مى رود، ولى اينكه شما بخواهيد ايرانى را اخراج كنيد، ما اين افراد را به زور نمى پذيريم.

• شما فرموديد كه در اصل گروه هاى مخالف حكومت كه دستشان به خون آلوده نيست مى توانند از خدمات كنسولى ما بهره بگيرند، همين طور است؟

نه خير، هركسى مى تواند از خدمات كنسولى ما بهره بگيرد. يعنى همه.

• حتى آنهايى كه دستشان به خون آلوده شده؟

اين طور تعبير نكنيد كه آنها دستشان به خون مردم آلوده است. ما كه قاضى نيستيم. هر ايرانى كه با شناسنامه ايرانى به سفارتخانه مراجعه نمايد به او خدمات كنسولى مى دهيم. شما اين گونه بفرماييد كه ما به عنوان وزارت خارجه حق سلب حقوق مسلم كنسولى و شهروندى اتباع كشور را نداريم.

• اين خدماتى كه شما بالاخره صورت بندى دولتى اش را هم درست كرديد، واقعاً در سفارتخانه هاى ما با همين صداقت انجام مى شود؟

بله، انجام مى شود. شما مى توانيد مراجعات مكرر افراد به سفارتخانه ها را ملاحظه بفرماييد .علت اينكه انجام مى شود اين است كه اولاً رؤساى نمايندگى ها را با بخشنامه هاى مكرر توجيه كرده ايم و اگر خود بنده از كسى شكايتى را دريافت نمايم با توجه به اينكه شماره تلفن مستقيم و نمابر دفتر بنده، در اختيار مردم هست بسيارى از مراجعه كنندگان با بنده در تماس هستند. همين خانمى كه اشاره كردم تلفنى با بنده صحبت مى كرد. بنابراين سفارتخانه هاى ما از نظر ادارى مكلف به اين كار هستند. اين را مى توانم به شما اطمينان بدهم ممكن است انجام كار كسى طولانى بشود ولى در چارچوب همين بخشنامه ها مكلفند به درخواست افراد رسيدگى نمايند.

• درباره لابى ايرانيان خارج از كشور،لابى هاى سياسى كه به شكلى مى شود اينها را از مركز در جهت منافع ملى استفاده كرد. آقاى خاتمى دفعه اول كه سازمان ملل رفتند يك صحبتى كردند كه به نظرم آمد طى آن يك موج جديدى راه افتاده و يك حمايت هاى اقتصادى و پشتش اجتماعى و سياسى هم انجام شد اما ادامه پيدا نكرد. بعد از اين صحبت ها و بعد از تشويق هايى كه صورت گرفته آيا مكانيسمى هم براى هدايت اين سرمايه ها به ايران طراحى شد؟

در رابطه با لابى، امور ايرانيان در خارج از كشور به طور طبيعى يعنى سازماندهى شده زير نظر وزارت خارجه است، اخيراً ستادى به نام ستاد امور ايرانيان خارج از كشور تشكيل شده، كه اين ستاد مشخصاً در ارتباط با جذب سرمايه و به طور خاص در رابطه با لابى و ارتباط بيشتر يا به مفهومى بهره بردارى از جو مثبت ايجاد شده مى تواند فعاليت كند. اين ستاد زير نظر وزارت خارجه است و خود بنده هم مسئولش هستم. البته ابتداى كار است و اخيراً دولت تصويب كرده بايد كار بكنيم و بايستى از اين جو مثبت پديد آمده استفاده كرد. تعداد زيادى از ايرانيان در كشورهاى مختلف مسئوليت هاى بالايى دارند، مثلاً نماينده مجلس هستند، راديو و تلويزيون دارند، در آمريكا در احزاب عضويت دارند. در انتخابات مؤثرند، با اعضاى كنگره در ارتباطند. در مقاطع دانشگاه هاى مختلف دنيا صاحب كرسى هستند. البته مى دانيد كه سطح علمى ايرانى ها به طور متوسط از آمريكايى ها بالاتر است و نفوذ فرهنگى، سياسى و اجتماعى خوبى دارند. بنابراين به طور طبيعى ايجاد جو مثبت و رفت و آمد آنها در اينكه يك تصوير مثبت در ايران به مقامات كشورهاى ديگر ارائه دهند، خيلى مؤثر است. اگر به عكس بود و كل اينها با ما رابطه اى محدود و نسبتاً تيره داشتند تأثيرى بسيار منفى مى گذاشت.

• آيا زمينه اى براى مشاركت سياسى ايرانيان خارج از كشور در ايران فراهم است؟

به اعتقاد من ايرانيان خارج از كشور بايد در انتخابات مجلس شوراى اسلامى شركت كنند. نماينده داشته باشند چون الان شما يك جمعيت چند ميليون نفرى در خارج داريد. آنها ايرانى هستند، چرا نبايد در پارلمان نماينده داشته باشند؟

• منظورتان يك كرسى مستقل است؟

يك كرسى نه .

• يعنى چند كرسى مستقل داشته باشند؟

بله، مى توانند تعداد زيادى كرسى داشته باشند. ايرانى هاى مقيم اروپا مى توانند نماينده داشته باشند. ايرانى هاى مقيم آمريكا، مقيم هاى خليج فارس، مى توانند نماينده داشته باشند. آنها در انتخابات شركت كنند. ضوابط حاكم بر انتخابات ايران بر همان جا حاكم باشد. (البته بايد در آنجا يك مقدارى وسعت نظر داشت)بعد وقتى كه آنها انتخاب شدند در همان انتخابات شركت كردند در رابطه با منافع ايرانى هاى خارج از كشور آنها بهتر مى توانند دفاع و صحبت كنند، نماينده تعيين و قوانين لازم را تصويب كنند. البته اين يك پيشنهاد است و نياز به قانون مجلس دارد. مشابه اين را در دنيا داريم، در ايتاليا اين امر هست. در الجزاير هست. الجزايرى هاى مقيم فرانسه نماينده در پارلمان الجزاير دارند. آئين نامه دارند و در اينجا هم من با تعدادى از نمايندگان مجلس صحبت كردم . اين موضوع را به عرض جناب آقاى خاتمى هم رساندم. اين كار خوبى است و كسى مخالف نيست بايد زمينه اش آماده باشد. بايد به روزى برسيم كه نمايندگان ايرانيان خارج از كشور بتوانند خودشان در مجلس شركت كنند. فرض بگيريد اگر در ايران هر ۱۰۰-150 هزار نفر در حوزه هاى مختلف يك كرسى دارند مى توانيم آنها را به آنجا بدهيم. يا يك مقررات خاصى تصويب كنيم كه آنها يك مقدارى با سهولت بيشتر و وسعت نظر بيشترى كار كنند. فرض كنيد اگر ما در سوئد۷۰-80 هزار ايرانى داريم اجازه بدهيم آنها هم يك نماينده در مجلس داشته باشند. در هر حال ايده آل اين است كه اين كار را بكنيم.

• ايران يكى از كشورهايى است كه به سختى رواديد مى دهد. چرا؟ دليل اين امر چيست؟

اين موضوع صحت ندارد و در زمينه صدور رواديد نيز تحول بزرگى اتفاق افتاده و به منظور ايجاد تسهيلات براى ورود خارجيان به كشور و براى تحقق بخشيدن به رونق اقتصادى و توسعه مراودات با كشورهاى خارجى وزارت امور خارجه تصميماتى را اتخاذ كرده و طى بخشنامه و دستورالعمل هاى متعدد به نمايندگى هاى جمهورى اسلامى ايران در خارج از كشور و ديگر مراجع ذيربط در مبادى ورودى كشور ابلاغ كرده است